10 lat działalności "Wisły" w Macedonii (Polonia w Macedonii) 
tekst z 20.01.2004

Macedonia to mały kraj położony na Bałkanach, do 1991 roku jedna z republik byłej Jugosławii. Jeszcze w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku zaczęła tworzyć się na jej terenie macedońska Polonia. W jej skład weszli obywatele polscy (przeważnie Polki), których los rzucił na Bałkany z powodu związków małżeńskich z tutejszymi obywatelami, a także Macedończycy pochodzący z Macedonii Egejskiej (obszar w Północnej Grecji ), którzy po wojnie domowej w Grecji (1948 r.) znalezli tymczasowe schronienie w Polsce, a następnie przy końcu lat 60-tych i 70-tych powrócili i osiedlili się na terenach dzisiejszej Macedonii.

Tutejsza Polonia, wspomagana także przez Macedończyków, którzy darzą Polskę wielką sympatią, na początku lat 90-tych ubiegłego wieku, utworzyła Macedońsko-Polskie Towarzystwo Kulturalne "Wisła". Z biegiem czasu zaistniała potrzeba uregulowania działalności Towarzystwa i dlatego w czerwcu 1993 roku zostalo zwolane Zgromadzenie i powstalo Towarzystwo Macedońsko-Polskiej Przyjaźni i Współpracy "Wisła" ktore zostało zarejestrowane 28 sierpnia 1993 r. jako pierwsza organizacija polonijna na terenach byłej Jugosławii.

Struktura organizacyjna "Wisły" jest wielowarstwowa. Przede wszystkim istnieje Towarzystwo z siedzibą w Skopju. Jednocześnie pracują zarejestrowane Oddziały Towarzystwa w Bitoli, Prilepie, Tetovie, Koczani i Strumicy. Rownolegle z niniejszą strukturą organizacyjną istnieją tzw. polskie kluby "Polonia" (w Skopju, Bitoli, Prilepie), które swoją działalność realizują w ramach Towarzystwa "Wisła". Pracą klubów przez cały czas kierują Polacy i ich działalność ukierunkowana jest w stronę pielęgnowania języka polskiego, kultury i tradycji. O ile Zarzad i jego Oddziały odpowiadają za tworzenie ogólnej polityki Towarzystwa, o tyle w polskich klubach dominuje akcent polski. Przykładowo w wynajmowanym przez Towarzystwo pomieszczeniu, “Klubie Polonia” w Skopju odbywają się tradycyjne piątkowe spotkania.

Członkami Towarzystwa są osoby o różnych zawodach, różnej orientacji religijnej i różnych poglądach politycznych. Jednak nigdy ani wykształcenie, ani religia, ani też polityczna orientacja nie były przyczyną wzajemnego niezrozumienia. Każdy z nas robił to, co do niego należało. Pragniemy podkreślić, że chodzi o pracę w charakterze wolontariuszy. Jesteśmy także znani z organizacji tradycyjnych już "Dni Kultury Polskiej w Macedonii". Dotychczas zrealizowaliśmy ok. 70 kulturalnych prezentacji-koncertów, wystaw, projekcji filmowych, promocji. Kazdego roku organizujemy "Wieczór Polski", na którym spotyka się największa część członków Towarzystwa i nie tylko. Tego wieczoru najlepiej być w Skopju, aby w pełni przeżyć atmosferę polsko-macedońskiej przyjaźni.

Jednym z zadań, które postawiło przed sobą Towarzystwo było zachowanie i pielęgnowanie języka polskiego, historii i obyczajów. Dlatego też specjalny akcent postawiliśmy na pracę polskiej szkółki. Powstała ona zaraz po rejestracji Towarzystwa "Wisła" i działa do dnia dzisiejszego. Obecnie szkółką kieruje mgr Elżbieta Barakoska–absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego. Dzialalnosc polskiej szkolki ma dla nas szczegolne znaczenie. W okresie kiedy Towarzystwo „Wisla" zaczynało swoją pracę, niewiele dzieci z mieszanych polsko-macedońskich małżeństw mówiło po polsku, jak również i niektóre Polki miały problemy z językiem ojczystym. Dzisiaj nie ma w Macedonii dziecka (członka Towarzystwa) z mieszanego małżeństwa, które nie mówiłoby po polsku i po macedońsku prawie w jednakowym stopniu. Ponadto, właśnie z tych generacji dzieci, które uczyły się w naszej polskiej szkółce ok. 80% obecnie studiuje w Polsce (część z nich już ukończyła studia) lub studiują na kierunku Filologii Polskiej na Uniwersytecie im. Św. Cyryla i Metodego w Skopju. Pragniemy podkreślić, iż praca tego typu szkółki jest rzadkim zjawiskiem w Macedonii i jest ona naszą dumą. Dlatego wyrażamy podziękowanie polskim instytucjom: Ministerstwu Edukacji, Stowarzyszeniu "Wspólnota Polska", Polskiej Ambasadzie w Skopju..., którzy w dużym stopniu wspomagają jej pracę, jak również aktywnie uczestniczą w organizacji kolonii i obozów letnich w Polsce, oraz dzięki przydzielonym stypendiom umożliwiają studiowanie naszych dzieci na polskich uczelniach.

Dziesięciolecie istnienia Towarzystwa Macedońsko-Polskiej Przyjaźni i Współpracy „Wisła" jest dobrą okazją, aby dokonać retrospekcji dotychczasowej działalności i sprawdzenia, czy cele, które przed sobą postawiła „Wisła" w chwili jej utworzenia są realizowane.

Co mówi statystyka? W czasie 10 lat odbyło się ponad 400 spotkań w polskich klubach w Skopju, Bitoli i Prilepie. Zorganizowanych zostało ponad 200 ogólnych manifestacji i różnego rodzaju spotkań, z których należy wyodrębnić 26 koncertow z udziałem znanych macedońskich artystów i 15 koncertow z udziałem młodych artystów z Polski. Zorganizowanych zostało 12 wystaw (współczesnego malarstwa polskiego, grafiki, plakatu teatralnego, książki, karykatury...).

W czasie wspólnych projekcji filmowych zostało zaprezentowanych 10 najnowszych osiągnięć kinematografii polskiej. Miało miejsce 10 „Wieczorów Polskich", 10 wspólnie zorganizowanych Świąt Bożego Narodzenia. Spotykaliśmy się w czasie karnawału, jak również w czasie Świąt Wielkanocnych.

Tradycyjnie w maju i we wrześniu spotykaliśmy się nad Jeziorem Treska (koło Skopja), organizowane były wspólne spotkania w Bitoli, Prilepie, Kruszevie, Ochrydzie, Strumicy.

W Skopju mieliśmy okazę spotkać się z ważnymi osobistościami z życia politycznego Polski, jak np. z Aleksandrem Kwaśniewskim, Tadeuszem Mazowieckim, Henrykiem Sokalskim, członkami polskiego Rządu, Sejmu i Senatu, jak również z przedstawicielami życia kulturalnego, naukowego, gospodarczego i polonijnego Polski.

Dzięki członkom „Wisły" i gościnności Kościoła Katolickiego ze Skopja, zostały nawiązane kontakty z przedstawicielami Zgromadzenia „Chrystusowców" z Poznania, którego przedstawicieli parokrotnie mieliśmy okazję gościć u nas.

Ludzie pamiętają - nie zapominają. I właśnie z uwagi na przytoczoną statystykę powinno zostać zapisane i zapamiętane, że to właśnie Towarzystwo „Wisła" w trudnym dla społeczeństwa macedońskiego okresie – w latach 2001-2002 (kryzys wojenny) - wytrwale broniło języka polskiego, kultury, historii i polskiej tradycji oraz pomagało rodzinom polskim z najbardziej zagrożonych terenów przetrwać te niewątpliwie ciężkie chwile.

Najlepiej o nas mówią nasze czyny, ale w sumie nie najważniejsze są kulturalne manifestacje, wizyty ludzi znanych. Najważniejsze jest to, że Polacy w Macedonii mówią po polsku, że po polsku mówią nasze dzieci i dzieci ich dzieci, że śpiewane są polskie pieśni narodowe, że obchodzone są polskie święta... i że Polacy są Polakami.

 

Prof. dr. Bożin Donevski
Przewodniczący Towarzystwa


Zjazd czlonkow „Wisły” w Kruszewie, Macedonia -

TV POLONIA - PROGRAM - "FORUM POLONIJNE"                   26.01.2003

Szanowny Panie Redaktorze Zieliński,

W imieniu członków Towarzystwa Przyjaźni i Współpracy Macedońsko -Polskiej "Wisła", a przede wszystkim w imieniu Polaków mieszkających w Republice Macedonii, pragniemy przeprosić za nieprawdziwe informacje, które zaprezentowała pani Teresa Prokopowicz-Saurek w programie "Forum Polonijne", poświęconym małym środowiskom polonijnym.

Środowisko polskie w Macedonii zostało niewłaściwie przedstawione przez panią Saurek.

Mianowicie, należy wspomnieć, iz pierwsze migracje polskich obywateli do Macedonii miały miejsce w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych ubiegłego wieku, kiedy w Macedonii osiedliła się znaczna liczba polskich obywateli. W większości były to związki małżeńskie zawarte z obywatelami Macedonii. Polacy przybywali do Macedonii także całymi rodzinami, jako - w pewnym sensie- repatrianci, kiedy to jeden z małżonków był Macedończykiem, który po wojnie domowej w Grecji znalazł schronienie w Polsce i po latach wracał do Macedonii.

W takiej sytuacji powstał sprzyjający klimat, aby tradycyjnie już dobre stosunki macedońsko - polskie przybrały zorganizowaną formę działania. Niestety, wielokrotne próby utworzenia organizacji w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych nie powiodły sie (ze względu na procedury prawne lub też na zbyt małe zaangażowanie inicjatorów tego przedsięwzięcia).

Pierwszą zorganizowaną asocjacją, która połączyła Polaków w Macedonii było Towarzystwo Przyjaźni i Współpracy Macedońsko - Polskiej "Wisła", które oficjalnie zostało zarejestrowane w sierpniu 1993 roku, zgodnie z obowiązującymi normami prawnymi. Członkiem tego Towarzystwa była do 2001 roku także pani Teresa Prokopowicz-Saurek ( o czym nie wspomniała w trakcie trwania programu „Forum Polonijne”). W tym okresie sprawowała ważne funkcje w Zarządzie Towarzystwa "Wisła", między innymi była wiceprzewodnicząca odpowiedzialną za sprawy polonijne.

Aby obraz działalności polonijnej w Macedonii był pełny, należy również wspomnieć o Towarzystwie "Wardar", które oprócz Towarzystwa "Wisla" i Klubu "Polonia" - działa na tym terenie.

Uważamy, że obszerniejszy wstęp był niezbędny, aby zrozumieć, iż nie ma mowy o nielegalnym działaniu grup polonijnych w Macedonii w ostatnich dwudziestu latach ( jak to było przedstawione w programie). Polacy mieszkający w Macedonii są lojalnymi obywatelami tego państwa, zajmujacymi często wysokie stanowiska w różnych instytucjach państwowych Republiki Macedonii. Polonia w Macedonii jest aktywna od wielu lat, a nie od roku 2001, jak to wspomniała w programie „Forum Polonijne” pani Saurek, wprowadzając tym samym w bląd widzów TV Polonia i działajac na niekorzyść Polonii macedońskiej i jej kontaktów z rządowymi i pozarządowymi organizacjami w Macedonii i w Polsce.

Reprezentując większość macedońskiej Polonii, która zrzeszona jest właśnie w Towarzystwie „Wisła”, pragniemy Państwa poinformować, że w Macedonii - państwie w okresie dużych przemian - podstawowym problemem Polonii jest codzienna egzystencja, ogromne bezrobocie, jak również brak bezpieczeństwa (szczególnie na terenach północnej i zachodniej Macedonii, zamieszkałej przez ludność albańską), związany z częstymi aktami terrorystycznymi.

Problem lokalu, który był dominujący w wypowiedzi pani Saurek w Państwa programie, nie dotyczy Towarzystwa „Wisła”, które skupia ogromną większość Polonii w Macedonii i już od 10 lat pracuje w wynajmowanym od Gminy Centrum pomieszczeniu samorządu lokalnego. Znajduje sie ono w bardzo atrakcyjnym miejscu, w samym centrum Skopje. Za wynajmowane pomieszczenie Towarzystwo płaci czynsz i korzysta z niego w każdy piątek, kiedy odbywają się cotygodniowe spotkania i w każdą sobotę, kiedy to odbywają się lekcje w szkółce polskiej. Zdajemy sobie sprawę z tego, że najlepszym rozwiązaniem byłby własny lokal, a jeżeli go nie posiadamy, musimy sobie radzić w inny sposób. Z tego pomieszczenia korzystamy również w innych dniach tygodnia, jeżeli zaistnieje taka potrzeba. Do naszej dyspozycji mieliśmy i inne pomieszczenia w Skopie, Bitoli, Prilepie, Tetovie, Koczani i Strumicy, gdzie organizowane były coroczne Walne Zgromadzenia, koncerty, wystawy, projekcje filmowe, spotkania literackie itd. Z lokali tych korzystamy najczęściej bez żadnych opłat lub też za

symboliczną opłatą.

Natomiast to Klub „Polonia”, na którego czele stoi pani Saurek, ma kłopoty związane z brakiem lokalu.

Pragniemy Państwa poinformować, że oficjalnie przeprosiliśmy przedstawicieli wszystkich macedońskich instytucji, które bezinteresownie wspomagają działalność polonijną w Macedonii i które - po publicznym wystąpieniu pani Teresy Saurek - poczuły się urażone brakiem wdzięczności z naszej strony (może to wydaje się nieprawdopodobne, ale spora grupa Macedończyków rozumie nasz język, gdyż mieszkali oni i wykształcili sie w Polsce).

Najgorętsze przeprosiny należą się także polskim instytucjom, a przede wszystkim Stowarzyszeniu "Wspólnota Polska", Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, których 10-letnia działalność w Macedonii pani Saurek ukryła przed widzami TV Polonia. Niepodważalnym faktem jest to, że państwo polskie poprzez swoje instytucje już od 10 lat, to znaczy od 1993 roku, wspomaga finansowo działalność Polonii zrzeszonej w Towarzystwie "Wisła", uczestnicząc w realizacji takich projektów jak:

"Dni Kultury Polskiej" w Macedonii, w trakcie trwania których występują artyści z Polski, organizowane są koncerty muzyki polskiej, wystawy malarzy polskich, plakatu polskiego, książki polskiej, jak również "Wieczór Polski", który jest wspaniałą okazją do spotkania sie Polonii z całej Macedonii i tutejszych przyjaciół naszego kraju;

Finasowanie pracy szkółki polskiej w Skopje, dofinasowywanie projekcji filmów polskich; pomoc w opłatach czynszu za wynajmowany lokal, finasowanie wyjazdów na warsztaty np. dla nauczycieli polonijnych, wyjazdy na kolonie letnie, stypendia dla naszych dzieci studiujących w kraju;

Pomoc finasowa otrzymana w czasie trwania wojny w Macedonii, szczególnie rodzinom polskim z Tetova i okolic;

To są tylko niektóre formy dofinansowywania naszej działalności przez Państwo Polskie.

Nie możemy pominąć roli Rządu Polskiego, który poprzez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu umożliwia naszej młodzieży kontynuowanie dalszej nauki na Wyższych Uczelniach w Polsce na bardzo dogodnych warunkach.

Kierownictwo "Wisly" już od 10 lat przygotowuje projekty, dotyczące działalności Towarzystwa, na podstawie których otrzymuje dotacje z Polski (podpisywane sa konkretne umowy dotyczące każdego projektu, które są rozliczane na koniec roku kalendarzowego).

Chcemy wspomnieć także o instytucjach macedońskich, które pomagają nam w realizacji naszych projektów - szczególnie o Ministerstwie Kultury Republiki Macedonii.

I dlatego to właśnie my, Polacy mieszkający w Macedonii tak boleśnie przyjęliśmy nieprawdziwe informacje na temat działności tutejszej Polonii, zaprezentowane przez panią Saurek w TV Polonia. Musimy pamiętać, że żyjemy w czasach, w których dostęp do telewizji satelitarnej jest powszechny i większość z nas ją ogląda. Program ten zostal nagrany i obejrzany przez tutejszych Polaków i innch mieszkańców Macedonii. Próbowaliśmy bezpośrednio dodzwonić sie do Polski w trakcie trwania programu, ale niestety - nie otrzymaliśmy polączenia. Chcieliśmy zaprezentować Państwu prawdziwy obraz Polonii macedońskiej.

Idee, którą pani Saurek propaguje wraz z kilkoma członkami Klubu "Polonia" są ideami Towarzystwa "Wisła". Pani Saurek odeszła z Towarzystwa „Wisla” w roku 2001 i od tego momentu przedstawia sie jako jedyna osoba, która propaguje kulturę polską na tym terenie i która pod swoimi skrzydłami ma wszystkich mieszkających tu Polakow. Większość Polaków mieszka w Macedonii od ponad 20 lat , wszyscy bardzo dobrze się znamy i wiemy, jak nieprawdziwy obraz działalności tutejszej Polonii przedstawiła pani Saurek w programie „Forum Polonijne”

Publiczne wystąpienia pani Saurek, w czasie których neguje ona dotychczasową 10-letnią wytężoną pracę Towarzystwa "Wisła" - zbulwersowały Polonię w Macedonii. Świadomi jesteśmy, że nasza działalność znana jest instytucjom w Polsce i w Macedonii, dlatego też boli nas, że pani Saurek podważa wysiłki nasze i naszych długoletnich sponsorów, współpracowników: Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP, Ministerstwa Kultury RM, Stowarzyszenia "Wspólnota Polska", Ambasady Polskiej w Macedonii, Muzeum Macedonii, Domów Kultury w Bitoli, Prilepie, Tetovie, Koczani, Strumicy, Muzum Sztuki Współczesnej w Skopje, Narodowej Galerii w Macedonii, Centrum Kultury w Skopje, Szkół Muzycznych w Skopje, Bitoli i Tetovie, Akademii Muzycznej, Wydziału Slawistyki na Uniwersytecie w Skopje i wielu jeszcze instytucji w Macedonii.

Dlatego też, w obronie wszystkich instytucji, które z nami współpracują, pragniemy poinformować, że pani Teresa Saurek w swoich publicznych wystąpieniach nie przedstawia rzeczywistej sytuacji istniejącej w środowisku polonijnym i nie jest upoważniona przez członków Towarzystwa Przyjaźni i Współpracy Macedońsko - Polskiej "Wisła", a przede wszystkim przez Polaków - członków Towarzystwa, aby wypowiadała się w imieniu całej macedońskiej Polonii.

Jak wspomnieliśmy – w Macedonii działają trzy stowarzyszenia skupiające Polaków i macedońskich przyjaciół Polski: Towarzystwo „Wardar”, Klub „Polonia” i najliczniejsze – Towarzystwo „Wisła”. Pragniemy podkreslić, że wszystkie trzy towarzystwa mają identyczne podstawy formalno-prawne i wedlug macedońskich rozporządzeń, dotyczących tego typu działalności, nie są asocjacjami „czysto” polonijnymi, tylko polsko-macedońskimi i mają jednakowe prawo, aby reprezentować Polaków w Macedonii. Macedońskie prawo umożliwia również utworzenie asocjacji przez obcokrajowców (czysto etnicznych), lecz na postawie zupełnie innych przepisów prawnych i na innych warunkach.

W imieniu wszystkich członków Towarzystwa „Wisła” pragniemy Państwa poinformować, iz postawowym celem naszego działania w Macedonii jest nasza aktywna integracja w nowym środowisku zamieszkania. I właśnie dlatego - celem naszego zorganizowanego działania nie jest zamykanie się w "czystych" polonijnych asocjacjach. Przeciwnie - poprzez szeroko rozumianą integrację - pragniemy realizować się jako lojalni obywatele Republiki Macedonii, będąc jednocześnie godnymi ambasadorami Polski na tym terenie, gdyż jest to jedyna droga, aby stosunki polsko-macedońskie rozwijały sie w prawidłowym kierunku.

Pragniemy pokreślic, iz Towarzystwu "Wisła" nie przeszkadza istnienie innych towarzystw polonijnych w Macedonii. Jeśli przystępując do jednej asocjacji z własnymi ideami, planami - nie możemy ich tam zrealizować, wtedy szukamy innch form realizacji w nowych stowarzyszeniach i jest to proces zupełnie zrozumiały. Dlatego też i Towarzystwu "Wardar" i Klubowi "Polonia" zostawiamy pole do działania, gdyż każda cegiełka w budowie polsko-macedońskiej przyjaźni i współpracy jest ważna, abyśmy istnieli i pracowali na tych obszarach z korzyścią dla Polski, jak i Macedonii. Pole do działania jest ogromne i nikt nikomu nie powinien przeszkadzać, nie istnieje przecież pojęcie "większego" i "mniejszego" Polaka.

 

Na zakończenie, chcielibyśmy zapewnić wszystkich Państwa, pracujących w polskich i macedońskich instytucjach, w Sejmie i Senacie RP, w TV "Polonia", jak również wszystkie środowiska polonijne na świecie, że macedońska Polonia zrzeszona w Towarzystwie "Wisła" świadoma jest pomocy, jakiej udzielacie nam i naszemu środowisku, za co jesteśmy niezmiernie wdzięczni. Nadal będziemy sie starali - w ramach naszych intelektualnych i materialnych możliwości - pracować w kierunku rozwoju stosunków polsko - macedońskich. Cele i zadania, które zostały postawione przed Towarzystwem "Wisła" w momencie jego utworzenia - są realizowane. W naszych domach aktywnie mówi sie po polsku i macedońsku, nasze dzieci - dzięki wieloletniej pracy szkółki polskiej - mówią płynnie po polsku i dzięki znajomości języka -mogły podjąć studia w Polsce (mamy już i pierwszych absolwentów polskich uczelni).

Pragniemy dodać, że o zaistniałej sytuacji poinformujemy i instytucje w Macedonii, z którymi Towarzystwo "Wisła" współpracowalo w okresie od 1993 do 2002 roku.

 

Z poważaniem,

 

W imieniu członków Towarzystwa Przyjaźni i Współpracy

Macedońsko - Polskiej "Wisła" członkowie Zarządu Towarzystwa:

prof. dr Bożin Donevski - przewodniczacy;

mgr Anna Trajanovska- wiceprzewodnicząca;

mgr inz. Włodzimierz Placek - wiceprzewodniczacy;

mgr inz. Branko Bojkovski;

Krystyna Markovska - sekretarz;

Danuta Boczvarova;

Hristo Jakovik;

Halina Kula~kova;

mgr Danuta Ananieva - odpowiedzialna za działalność filii w Koczani;

mgr Grażyna Fakov - odpowiedzialna za działalność filii w Prilepie;

Danuta Gjorgievska - odpowiedzialna za działalność filii w Tetovie;

mgr Małgorzata Maczkowska - odpowiedzialna za działalność filii w Bitoli.

 


20.02.2002

Czlonkowie Towarzystwa Przyjaznii Wspolpracy Macedonsko-Polskiej „Wisla” na Walnym Zgromadzeniu, ktore odbylo sie 20 pazdz. 2001 w Kruszewie, byli zgodni co do tego, aby dotychczasowy Przewodniczacy Towarzystwa prof. Dr Bozin Donewski funkcje te sprawowal przez nastepne dwa lata.
Czlonkowie „Wisly” wybrali i nowy Zarzad Towarzystwa, w sklad ktorego oprocz przewodniczacego Bozina Donevskiego weszli: Wlodzimierz Placek, Anna Trajanowska, Branko Bojkovski – wiceprzewodniczacy, jak rowniez Krystyna Markovska – sekretarz.
Nowymi czlonkami Zarzadu zostali: Danuta Boczvarova, Risto Jakovik, Halina Kulaczkova, Danuta Ananieva (Koczani), Justyna Dimitrieva (Strumica), Grazyna Fakov (Prileb), Danuta Gjorgievska (Tetovo) i Malgorzata Maczkovska (Bitola).
W sklad Komisji Rewizyjnej weszli: Miczo Atanasiju, Branko Donovski i Jolanta Ristevska.
Oprocz dokonanego wyboru do Zarzadu i Komisji Rewizyjnej Towarzystwa, czlonkowie „Wisly” zapoznali sie i zaakceptowali sprawozdanie z dzialalnosci Towarzystwa, w tym z dzialalnosci finansowej.