22.05.2005

Informacje geograficzne

Położenie

Europa Wschodnia, wybrzeże Morza Bałtyckiego, pomiędzy Estonią i Litwą

Sąsiedzi

Białoruś 141 km; Estonia 339 km; Litwa 453 km; Rosja 217 km

Wspуłrzędne geograficzne

57 00 N, 25 00 E

Powierzchnia całkowita

64 589 km2

Powierzchnia - porуwnanie

pięć razy mniejsza od Polski

Powierzchnia lądu

64 589 km2

Powierzchnia wуd

0 km2

Długość granic

1 150 km

Linia brzegowa

531 km

Klimat

umiarkowany, morski; umiarkowane zimy

Ukształtowanie terenu

nizina

Najwyższy punkt

Gaizinkalns: 312 m

Najniższy punkt

Morze Bałtyckie: 0 m

Zasoby naturalne

minimalna ilość; bursztyn, torf, wapienie, dolomity, energia wodna, grunty orne

Użytkowanie ziemi

grunty orne 27%; łąki i pastwiska 13%; lasy i zarośla 46%; inne 14% (1993)

Zagrożenia naturalne

b/d

Problemy ekologiczne

zanieczyszczenie wуd i powietrza przez przemysł, bardzo zanieczyszczona Zatoka Ryska i rzeka Dźwina; gleba i wody podziemne na terenie baz wojskowych... »


Informacje polityczne

Wprowadzenie
W 1940 roku, po krуtkim okresie niepodległości w latach międzywojennych, Łotwa została zaanektowana przez ZSRR. Niepodległość odzyskała w 1991 roku... »

Oficjalna nazwa
Republika Łotewska

Oficjalna nazwa w języku lokalnym
Latvijas Republika

Nazwa w języku lokalnym
Latvija

Ustruj
demokracja parlamentarna

Stolica
Ryga

Język urzędowy
łotewski

Używane języki
łotewski, litewski, rosyjski, inne

Prawo głosu
18 lat; powszechne dla obywateli Łotwy

Święta narodowe
Dzień Niepodległości, 18 listopada (1918)

Podział administracyjny
26 rejonуw (l. poj. - rajons) i 7 miast wydzielonych*: Aizkraukles Rajons, Aluksnes Rajons, Balvu Rajons, Bauskas Rajons, Cesu Rajons, Daugavpils... »

Spory i kwestie międzynarodowe
nie podpisano nawet wstępnego traktatu określającego granice z Rosją; trwają rozmowy z Litwą w sprawie granicy morskiej (głównym problemem jest prawo do wydobycia ropy)

Zagrożenie narkotykowe
punkt przerzutowy opium i marihuany z Azji Centralnej i Pd-Wsch do Europy Zachodniej i krajуw skandynawskich oraz kokainy z Ameryki Łacińskiej i... »

O ludności

Ludność

2 404 926

Struktura wiekowa

0-14 lat: 17% (m 212483; k 203417); 15-64 lat: 68% (m 777289; k 849967); 65 lat i więcej: 15% (m 116575; k 245195) (2000)

Przyrost naturalny

-0,84%

Liczba urodzeń na 1000 osób

7,8

Liczba urodzeń na 1000 osób

14,88

Kobiety/Mężczyźni

54% / 46%

Śmiertelność niemowląt (liczba zgonów na 1000 urodzeń)

15,71

Średnia życia całej populacji

68,41 lat

Średnia życia kobiet

74,62 lat

Średnia życia mężczyzn

62,48 lat

Analfabetyzm kobiet

1%

Grupy etniczne

Łotysze 56,5%, Rosjanie 30,4%, Białorusini 4,3%, Ukraińcy 2,8%, Polacy 2,6%, inni 3,4%

Grupy wyznaniowe

luteranie, katolicy, prawosławni

Informacje gospodarcze

Opis ekonomii kraju

W 1999 roku gospodarka Łotwy doświadczyła zerowego wzrostu PKB, co było efektem kryzysu finansowego w Rosji z sierpnia 1998 roku. W lutym 1999 roku... »

PKB

9,800 miliardуw USD

PKB na 1 mieszkańca

4 200 USD

Inflacja

3,2%

Zatrudnienie

rolnictwo i leśnictwo 16%, przemysł 41%, usługi 43% (1990)

Bezrobocie

9,6%

Produkcja energii elektrycznej

4 766 mln. kWh

Źródła energii

paliwa kopalne 29,58%; energia wodna 70,42% (1998)

Rolnictwo - uprawy

zboże, buraki cukrowe, ziemniaki, warzywa

Rolnictwo - hodowla

wołowina, mleko, jaja, ryby

Eksport - surowce i produkty

dzrewno i wyroby drzewne, maszyny i urządzenia, metale, tekstylia, żywność

Import - surowce i produkty

maszyny i urządzenia, chemikalia, paliwa

Waluta

1 łat łotewski (LVL) = 100 santimуw

Eksport - najważniejsi partnerzy

Niemcy 16%, Wielka Brytania 14%, Rosja 12%, Szwecja 10% (1998)

Import - najważniejsi partnerzy

Niemcy 17%, Rosja 12%, Finlandia 10%, Szwecja 7% (1998)

Ryga

Ryga (Riga) ma chłodny, północny, na poły skandynawski charakter. Surowe i dostojne, wzniesione z rozmachem miasto robi nie lada wrażenie.

Największą atrakcją jest bez wątpienia starówka. Turystów przyciągają tu od lat masywne mieszczańskie kamienice i zespół kamieniczek Trzej Bracia, gmachy kupieckiej gildii, resztki murów obronnych, wreszcie wąskie i brukowane uliczki. Warto rzucić okiem na ryski gotyk i secesję, na luterańską katedrę i jej słynne organy, uwagę zwracają również kościoły ze strzelistymi wieżami.

W centrum miasta, pod monumentalnym Pomnikiem Wolności leżą świeże kwiaty, składane są czerwono-biało-czerwone wieńce, palą się świeczki i znicze, kompania reprezentacyjna niczym przed grobem nieznanego żołnierza trzyma honorowe warty. Zdobiąca szczyt statuy kobieca postać
w wyciągniętych ku niebu dłoniach dzierży trzy złote gwiazdy - symbol trzech historycznych prowincji Łotwy: Inflant, Kurlandii i Łatgalii.

By poznać
Rygę, trzeba w niej po prostu trochę pobyć. Przygodą może okazać się błądzenie po zaułkach Starówki i odkrywanie coraz to nowych jej zakątków. Mimo że zajmuje ona jedynie 0,5 km2 z 307,2 km2 obszaru całego miasta, na każdym kroku spotyka się zabytkowe budowle, stare spichlerze, opustoszałe placyki, dziedzińce. Wzrok przyciąga także słynna ryska secesja, najładniej prezentując się przy Alberta iela, Elizabetes iela i Urlandes iela. Przed rozpoczęciem zwiedzania najlepiej zaopatrzyć się w Riga Card. Warto pamiętać, że wjazd samochodem na starówkę jest płatny. Przejażdżka bryczką kosztuje 2-5 Ls w zależności od długości tras

 

Ryga: Zamek Ryski

Rigas pils (zamek ryski) powstał w latach 1330-1353 jako siedziba zakonu w Inflantach. Wielokrotne modernizacje doprowadziły do prawie całkowitej zatraty jego pierwotnych gotyckich kształtów.

Po przebudowie w latach 1491-1515 pojawiły się masywne baszty: dwie okrągłe i dwie kwadratowe. Dziś jedna z nich wraz z kawałkiem muru obronnego (wspaniale widoczne z brzegu Dźwiny) są najstarszymi zachowanymi fragmentami twierdzy. W wyniku prac budowlanych w XVIII i XX stuleciu powstał wczesnoklasycystyczny pałac mieszczący siedzibę rosyjskich władz gubernianych. W okresie międzywojennym urzędował w nim prezydent kraju, podobnie jak i od początku lat 90.

W pałacu mieszczą się trzy ważne muzea. Latvijas arzemju makslas muzejs (Łotewskie Muzeum Sztuki Obcej) gromadzi m.in. przedmioty ozdobne z okresu starożytnej Grecji i Rzymu, azjatycką porcelanę, malarstwo flamandzkie, niemieckie i włoskie z przełomu XVI i XIX w. Raina Latvijas Literaturas un makslas vestures muzejs (Muzeum Literatury i Historii Sztuki im. J. Rainisa) daje pewne rozeznanie w krajowym piśmiennictwie, teatrze i filmie. Najciekawsze z nich, Latvijas Vestures muzejs (Muzeum Historii Łotwy), znajduje się na trzecim piętrze i przedstawia dzieje kraju od zamierzchłych czasów po XIX w.


   

Ryga: Doma Baznica

Katedra (187 na 43 m) uważana bywa za największy kościół w krajach nadbałtyckich. Kamień węgielny pod świątynię położono w 1211 r., a wzorem dla architektów i budowniczych była podobna świątynia w Ratzeburgu.

Katedrę wraz z XIII-wiecznymi obiektami klasztornymi wielokrotnie przebudowywano i modernizowano, dostosowując do aktualniej mody i stylu. Bez trudu można zatem dostrzec elementy romańskie, gotyckie czy barokowe. Do najstarszych części należą nawa poprzeczna, chór, kapituła, klasztorne krużganki. Mniej wiekowa jest manierystyczna 90-metrowa wieża z barokowym hełmem (1776 r.) i kopią figurki z 1595 r.

Bogato zdobione niegdyś wnętrze padło ofiarą rabunku w czasie walk reformacyjnych. Dziś można tu obejrzeć
ładną barokową ambonę (1641 r.) oraz kilka epitafiów i nagrobków, w tym pochodzący z 1896 r. nagrobek Meinharda z Segelberg - pierwszego biskupa Rygi i Inflant. Również z XIX w. pochodzą witraże i malowidła szklane przedstawiające różne sceny z dziejów miasta i kraju, m.in. powitanie w Rydze szwedzkiego króla Gustawa Adolfa.

Jednak najważniejszą częścią wyposażenia pozostaje prospekt organowy (1601 r.) ze słynnymi organami, swego czasu jednymi z większych na świecie, a dziś czwartymi w Europie. Powstały w latach 1883-1884 i liczący 6768 piszczałek oraz 124 registry instrument jest dziełem firmy Walcker & Co. z wirtemberskiego miasteczka Ludwigsburg.

Zwiedzanie katedry 13.00- 17.00, sb. 10.00- 14.00. Nabożeństwa po łotewsku nd. 12.00. W kościele odbywają się okolicznościowe koncerty.

Ryga: Sv. Peter baznica

Bardzo charakterystyczny w panoramie Rygi jest Sv. Peterbaznica (kościół św. Piotra). Dzięki wysokiej i smukłej wieży widoczny jest niemal z każdego punktu na starówce, ale chyba najładniej prezentuje się z Akmens tilts.

Kościół wzmiankowany był po raz pierwszy w 1209 r. Na skutek przebudowy, początkiem XV w., uzyskał formę trójnawowej bazyliki z nawą główną długości 80 m i wysokości 30 m. Po katastrofie w 1666 r. wzniesiono na nowo całą fasadę zachodnią z ośmiokątną wieżą wysokości 122 m, która była wówczas największą drewnianą konstrukcją na świecie. Wieża oraz pozostałe drewniane części kościoła spłonęły jednak w 1731 r. 25 lat później dokonano jego odbudowy z polecenia cara Piotra I, który według legendy osobiście brał udział w gaszeniu pożaru. Po raz wtóry wieża padła ofiarą płomieni podczas II wojny światowej (29 VI 1941). Zrekonstruowana w latach 1968- 1973 ma dziś kilka metalowych hełmów i 123,5 m wysokości. Na 51. m znajduje się kopia zegara z 1746 r., z której co 3 godziny, między 9.00 a 21.00, rozlega się melodia ludowej pieśni łotewskiej, Riga dimd (dosłownie: Ryga dudni).

Środek kościoła służy różnym wystawom czasowym i koncertom. Z dawnego wystroju zachowało się kilka nagrobków, w tym epitafium rosyjskiego generała Barclay de Tolly - Szkota w służbie carskiej z czasów wojen napoleońskich. Wieża jest świetnym punktem widokowym. Wstęp na drugą galeryjkę (72 m) możliwy jest codz. oprócz pn. 10.00-19.00 (1 Ls).

Ryga: Sv. Jekaba baznica

Zbudowana ok. 1225 r. Sv. Jekaba baznica (kościół św. Jakuba) stanęła poza murami dla ludności osiadłej na podgrodziu. Ze wszystkich staromiejskich świątyń ta właśnie w największym stopniu zachowała do dziś gotyckie rysy.

Przykładem jest widoczna z daleka smukła wieża wysokości 80 m. Według legendy zawieszony na wieży kościelny dzwon (1480 r.) odzywa się zawsze, gdy przechodzi w jego pobliżu niewierna żona. W 1522 r. kościół przejęli protestanci, lecz 60 lat później, po wkroczeniu do miasta wojsk polskich przywrócono go katolikom - obecnie jest siedzibą katolickiego arcybiskupstwa. Obok stoi dwupiętrowy budynek parlamentu (saeima), wzniesiony w 1867 r. w stylu florenckiego renesansu.

Ryga: Mieszczańskie kamieniczki

Blisko kościoła św. Jakuba, przy bocznej uliczce Maza Pils podziwiać można zespół średniowiecznych kamieniczek, tzw. Tris brali (Trzej Bracia), przywodzących na myśl tallińskie Trzy Siostry - poza podobną nazwą nie mają jednak z nimi w zasadzie nic wspólnego.

Mieszczańskie domy zwracają uwagę przede wszystkim wspaniale zdobionymi, acz zupełnie różnymi od siebie frontonami. Kamieniczka pod nr. 17 po prawej stronie z gotyckim schodkowym szczytem. Otynkowana na biało, uchodzi za najstarszą zachowaną cywilną budowlę w mieście, wzniesioną gdzieś na przełomie XV i XVI w. XVII-wieczny dom po lewej stronie (nr 21) zdradza już wyraźne cechy barokowe, zaś bezwarunkowo najpiękniejsza jest środkowa kamienica (nr 19), pomalowana na żółto i wzniesiona w stylu niderlandzkiego manieryzmu (1646 r.). Urządzono w niej Latvijas Arhitekturas muzejs (Muzeum Architektury).

Przepiękne domy, głównie z XVII i XVIII w. spotyka się na całej Starówce, ale najwięcej jest ich przy Meistaru iela. Pod nr. 19 można podziwiać
oryginalny Kaku nams (Dom Kotуw), na ktуrego wieżyczkach widnieją figurki dwóch czworonogów. Z kolei na Strelnieku laukums stoi Melngalvju nams (Dom Bractwa Czamogłowych), wspomniany już w 1334 r. jako pierwsza siedziba Wielkiej Gildii. W XV w. obiekt wydzierżawili czarnogłowi, przejmując go na własność w 1713 r. Piękna gotycka kamieniczka z czerwonej cegły uległa zniszczeniu podczas ostatniej wojny (1941 r.). Obecnie trwają prace rekonstrukcyjne, których ukoń

Ryga: Gildie

Interesującymi obiektami są również gildie kupieckie, typowe dla krajów nadbałtyckich. Oryginalne budynki średniowiecznych gildii nie zachowały się, a te, które oglądać można dzisiaj pochodzą z poł. XIX w.

Maza gilde (Mała gildia) przy Amatu iela 5 powstała w latach 1864-1866 i dość udanie imituje angielski neogotyk w tudorskiej wersji. Środek zdobią witraże z herbami poszczególnych cechów oraz portretami ich mistrzów, widoczki Rygi. Petersburga, Moskwy, Bremy, Lubeki, Hamburga i Rostoku.

Obok, przy Amatu iela 6, wznosi się okazała Liela gilde (Wielka Gildia) z neogotyckim frontonem, wzniesiona w latach 1851-1857 przy wykorzystaniu elementów pierwotnego obiektu stojącego na tym miejscu od średniowiecza. Dzięki temu zachowała się XV-wieczna Izba Minsterska z Białą Salą, zdobione sklepieniem krzyżowo-żebrowym podtrzymywanym przez 6 filigranowych kolumn. Kwadratowe pomieszczenie obok, zwane Ligavas kambaris (Sala Narzeczonej) pochodzi z 1521 r. Wielka Gildia służy obecnie ryskiej filharmonii jako sala koncertowa.

czenie planuje się na 2001 r.

Ryga: Mury obronne

Jekaba iela prowadzi do malutkiej Zviedru varti (Brama Szwedzka), wykutej w ciągu kamieniczek pod koniec panowania szwedzkiego (1698 r.), po przejściu przez bramę dociera się na Torna iela, dość popularny trakt spacerowy z odnowionym w latach 1885-1887 fragmentem murуw miejskich.

Ryskie fortyfikacje pierwotnie liczyły 28 wież i baszt obronnych, o ich dawnej świetności niech świadczy postawiona na nowo czworoboczna Ramera tomis. Jedyny obiekt zachowany do dziś w oryginalnej postaci to ogromna Pulvertornis (Baszta Prochowa), przy końcu traktu, na rogu z Smilsu iela. Wzniesiona po raz pierwszy przed 1330 r. z czerwonej cegły budowla imponuje swoimi rozmiarami - 26 m wysokości przy średnicy 14,5 m i grubości ścian ponad 2,5 m.

Od 1919 r. wnętrza baszty wykorzystywane są przez Kara muzejs (Muzeum Wojenne; 10.00-17.00. oprócz pn. i wt.; 0,50 Ls), w którym można zapoznać
się z fotografiami i pamiątkami z okresu obu wojen światowych. W czasach radzieckich było tu Muzeum Rewolucji ŁSRR.

Ryga: Muzea

W Rydze jest blisko 50 muzeуw. Nie ma oczywiście sensu chodzić po wszystkich, lepiej dokonać wyboru w zależności od zainteresowań.

Warto pamiętać o Rigas Vestures un kugniecibas muzejs (Muzeum Historii Rygi i Nawigacji) przy Palasta iela 4 (tel. 7212051; 11.00-17.00, zamkn. pn. i wt.; 1 Ls), Valsts makslas muzejs (Muzeum Sztuk Pięknych) przy Valdemara iela 10 a (tel. 7325021; 11.00-17.00., zamkn. we wt.; 1,40 Ls} i Dekorativas makslas muzejs (Muzeum Sztuk Stosowanych) na Skarnu iela 10/20 (tel. 7222235 i 7227833; 11.00-17.00, oprócz pn., 0.50 Ls).

Do ciekawszych muzeów należy Rigas Kino muzejs (Ryskie Muzeum Kina). Smerla 3 (tel. 7520655 i 7545099; 11.00-17.00; oprócz pn. i nd.), Latvijas Fotografijas muzejs (Łotewskie Muzeum Fotografii). Marstalu 8 (tel. 7227231 i 7222713; śr. i cz. 13.00-1 9.00, pt. i sb. 11.00-17.00, nd. 11.00-15.00; 0.60 Ls) i Lattelekom muzejs (Muzeum Telekomunikacji), Brivibas 33 (tel. 7240004; cz. 11.00-17.00). Z dość
specjalistyczną tematyką można zapoznać się w P. Stradina medicinas muzejs (Muzeum Historii Medycyny im. P. Stradinsa) przy Antonijas 1 (tel. 7334223, 11.00-17.00, zamkn. nd.. pn. oraz każdy ostatni pt. miesiąca; 1 -2 Ls) i Latvijas Ugunsdzesibas muzejs (Łotewskie Muzeum Pożarnictwa). Hanzas 5 (tel. 7333306, 10.00-17.00, zamknięte pn. i wt.; 0,20 Ls).

W Vaska figuru muzejs (Muzeum Figur Woskowych) przy Valnu 9 (tel. 7216118 i 7287939, wt.-nd. 10.00-19.00; 0,80 Ls) można zobaczyć
postacie wielu zasłużonych dla historii i kultury ludzi - są tu m.in. Krisjanis Barons, Janis Rainis, Karlis Ulmanis. Placówka ma być niebawem przeniesiona na Skarnu 22 przy punkcie informacji turystycznej.

Muzejs "Ebreji Latvija" (Muzeum "Żydzi na Łotwie") przy Skolas iela 6 (12.00-17.00, zamkn. sb. i nd.) opisuje dzieje ludności żydowskiej w mieście i całym kraju.

Ryga: Parki

Ryga jest miastem zieleni, o czym świadczy 15 parków miejskich, 7 leśnych i ok. 150 małych zieleńców o łącznej powierzchni 7000 ha. Obok licznych parków i bulwarów w centrum jest sporo terenów zielonych w różnych dzielnicach.

Najpopularniejszym od okresu międzywojennego terenem wypoczynku świątecznego jest Mezaparks (Park Leśny) rozciągający się na zachodnim brzegu Kisezers. Na powierzchnię ponad 420 ha składa się w dużym stopniu las świerkowy. Na początku wieku Mezaparks był dzielnicą zamieszkaną przez elitę miejską, o czym świadczą eleganckie stare wille. Dziś na terenie parku znajdują się restauracje, kawiarnie, teatr letni i estrada muzyczna, urządzenia sportowe i rekreacyjne.

Jest tu również 16-hektarowy ogród zoologiczny (tel. 7518669; 10.00-16.00) założony w 1912 r. Wśród ponad 3 tys. zwierząt kilkuset gatunków najwięcej jest zebr, wielbłądów, niedźwiedzi brunatnych i polarnych. Zoo może pochwalić
się także największym na świecie stadem osłów tybetańskich. Obok niego jest ogród botaniczny.