Wanda Witter

 

Komisja Spraw Emigracji i Polaków za Granicą wobec II Zjazdu

 

II Zjazd Polonii i Polaków z Zagranicy przeszedł już do historii, ale pozostawił po sobie pakiet uchwał i rezolucji stanowiących przegląd problematyki polonijnej o wielkim znaczeniu dla całej diaspory oraz dla Kraju. To władze polskie stały się adresatem większości uchwał, które część mediów nazwała listą pobożnych życzeń nie do zrealizowania.

Jednak nie musi tak się stać. Oto senacka Komisja Spraw Emigracji i Polaków za Granicą, poczuwając się do bycia jednym z adresatów tychże uchwał, już 25 maja br., a więc jeszcze tego samego miesiąca, w którym Zjazd się odbył, zwołała specjalne posiedzenie, w tym samym miejscu, w Domu Polonii w Pułtusku, aby przeanalizować uchwały i zastanowić się, które postulaty Polonii światowej można zrealizować jeszcze w obecnej kadencji parlamentarnej i przedsięwziąć odpowiednie działania, a którym udzielić niejako moralnego poparcia organu parlamentarnego, Senatu RP, który sprawuje tradycyjnie patronat i opiekę nad polską diasporą.

         Komisja podczas posiedzenia jednocześnie stwierdziła, iż większość postulatów wyrażonych w uchwałach i rezolucjach podjętych przez przedstawicieli Polonii i Polaków na świecie stanowi zbieżność z całokształtem pracy senackiej Komisji Spraw Emigracji i Polaków za Granicą w IV kadencji, prowadzonej z myślą o rodakach żyjących poza krajem i w trosce o ich prawną sytuację, kierując się zasadą, że Polacy w Macierzy i na obczyźnie stanowią jeden naród i należy zrobić wszystko, aby wynikająca z tej zasady więź diaspory z krajem macierzystym była autentyczna, oparta na przejrzystych zasadach prawnych odnoszących się do wszystkich Polaków, a jednocześnie ułatwiających kontakt wychodźstwa z Krajem.

W tym duchu działając to właśnie ta Komisja już na początku swojej pracy w IV kadencji przygotowała projekty trzech ustaw dla Polonii i Polaków za granicą - ustawy o obywatelstwie polskim, o repatriacji i o Karcie Polaka, celem ułatwienia odwiedzin, przyjazdu, osiedlania się w kraju naszych rodaków, zgodnie zresztą z art. 52 ust 5 Konstytucji stwierdzającym, że osoba, której pochodzenie polskie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium RP na stałe. Jak dotychczas, jedynie ustawa o repatriacji, jako wypełnienie zapisu konstytucyjnego weszła w życie, choć, wbrew stanowisku Senatu RP, w okrojonej formie i przy wprowadzeniu rygorystycznej procedury repatriacyjnej. Pozostałe dwie ustawy są ciągle "w grze", to znaczy nie zakończono procesu legislacyjnego, pomimo starań wyższej Izby parlamentu i wsparcia ze strony środowisk polskich na świecie.

         Adresowane przez Zjazd uchwały do parlamentu, a postulujące jak najszybsze uchwalenie także ustawy o obywatelstwie polskim i o Karcie Polaka, Komisja przyjęła również do siebie i na posiedzeniu w Pułtusku wyraziła zdeterminowanie w działaniu na rzecz zakończenia procesu legislacyjnego tych aktów jeszcze w obecnej kadencji, wyrażając nadzieję, iż znajdujące się w pracach sejmowych komisji oba projekty zostaną uchwalone.

Tak jak cała Polonia na świecie, o czym mówili jej delegacji na II Zjeździe, senatorowie uważają, iż uchwalenie ustawy o Karcie Polaka stanowić będzie ważny, dodatkowy instrument prowadzenia przez władze RP przyjaznej polityki zagranicznej w stosunku do rodaków będących obywatelami innych państw. Ten akt prawny stanowić będzie probierz prawdziwości deklaracji czołowych polityków z Kraju składanych wielokrotnie przy okazji wizyt polonijnych. Jak na razie, po 2 czytaniu ustawy na posiedzeniu w sejmie w dniu 19 czerwca br. po zgłoszeniu wielu poprawek i zaprezentowaniu przez przedstawiciela rządu zasadniczych zastrzeżeń do ustawy, zwłaszcza ze względu na wiążące się z jej ewentualnym wdrożeniem koszty -została ona odesłana do dalszych prac w komisjach.

Senatorowie wyrazili jednak nadzieję, że posłowie nie podzielą stanowiska rządu i ustawa o Karcie Polaka zostanie uchwalona.

 

Komisja uznała, że również wiele postulatów zjazdowych adresowanych do rządu RP, zwłaszcza do MSZ i MEN, może być szybko rozwiązanych - w ramach bieżącej polityki zagranicznej państwa, w tym polonijnej. Senatorowie wyrazili nadzieję, iż polityka ta uwzględni polską rację stanu wynikającą z faktu, iż pomoc Polonii i Polakom za granicą w okresie naszych starań o przystąpienie do Unii Europejskiej zaowocuje zwrotną pomocą diaspory polskiej - będącej naturalnym lobby - dla tej wielkiej sprawy. Komisja uważa, że w tej kwestii potencjał Polonii, zwłaszcza tej zamieszkałej w krajach Unii, jest niewykorzystany przez Polskę. Wysłuchanie głosu Polonii światowej, którego uchwały są wyrazem, stanowić musi powinność władz RP, niezależnie od zmian na krajowej scenie politycznej poprzez stosowanie odpowiedniej polityki polonijnej państwa Polskiego wobec 1/3 swojego narodu, żyjącego na obczyźnie. Jest to tym bardziej istotne, że mało które państwo dysponuje tak olbrzymim potencjałem ludzkim poza swoimi granicami, i jak deklarowali sami politycy podczas Zjazdu - taką armią ambasadorów polskości w świecie.

        

Zjazd wiele miejsca poświęcił sprawie mediów, w tym TV POLONIA, zgłaszając swoje uwagi i podpowiadając rozwiązania, które władze polskie mogą przedsięwziąć w zakresie mediów. Także Komisja uznała, że wiodące dla diaspory medium, jakim jest telewizja POLONIA stanowi w istocie część zagranicznej polityki państwa i dlatego podziela oburzenie uczestników Zjazdu oddania w ajencję transmisji TV POLONIA na kontynent Ameryki Północnej firmie prywatnej Boba Spańskiego, nie załatwienia do dziś transmisji tej stacji do Ameryki Łacińskiej, a także propozycji programowych TV POLONIA. Komisja wielokrotnie w tej sprawie już wcześniej domagała się wyjaśnień od władz TVP oraz NIK-u który badał sprawę umów TV POLONIA, jednak nie otrzymała zadowalających wyjaśnień, a tym bardziej obietnicy uzdrowienia sytuacji. Dlatego Komisja w najbliższym czasie zamierza zwołać specjalne posiedzenie z udziałem władz TVP i KRRIT celem dokładnego ustalenia możliwości renegocjacji niekorzystnych umów już zawartych przez władze polskiej telewizji a dotyczących transmisji TV Polonia do największych skupisk Polonii na świecie. Należy tu wspomnieć, iż z senackich środków polonijnych wydzielona została kwota 300 tys. zł na zakup przekaźników dla TV POLONIA z przeznaczeniem dla naszych rodaków w Kazachstanie.

         Komisja przychyliła się szczególnie gorąco do uchwały II Zjazdu o ustanowienie 2 maja Światowym Dniem Polonii i Polaków za Granicą i już wystąpiła z inicjatywą ustawodawczą, zgłaszając projekt ustawy o ustanowieniu 2 maja Dniem Polonii i Polaków za Granicą. Ustawa jest już rozpatrywana już w komisjach senackich /Spraw Emigracji i Polaków za Granicą i Ustawodawczej/, po czym trafi na obrady plenarne Senatu RP. W uzasadnieniu do ustawy napisano, iż: "jej celem jest ustanowienie Dnia Polonii i Polaków za Granicą, którym ma być 2 maja. Podjęcie niniejszej inicjatywy stanowi nawiązanie do przedwojennej tradycji obchodzenia Dnia, a nawet Tygodnia Opieki nad Rodakami na Obczyźnie, których organizacją zajmowały się krajowe organizacje sprawujące opiekę nad emigracją polską. Ustawa spełni także oczekiwania polskiej diaspory w tym względzie.

Ustanowienie 2 maja świętem naszego wychodźstwa obejmującego 1/3 narodu stanowić będzie w sposób symboliczny dowód uznania dla jego wielowiekowego dorobku i wkładu Polonii i Polaków za granicą w odzyskanie przez Polskę niepodległości, za wierność i przywiązanie do polskości oraz pomoc Krajowi w najtrudniejszych okresach. Będzie też potwierdzeniem więzi z Macierzą, jedności i równości wszystkich Polaków, tak mieszkających w Kraju jak i żyjących poza nim, podkreśli wspólnotę dorobku kulturowego Polaków w Ojczyźnie i na Obczyźnie.

Senat III Kadencji podczas szerokiej parlamentarnej debaty polonijnej podjął

5 marca 1997 r. uchwałę zawierającą obietnicę ustanowienia 2 maja - Dnia Polonii, jednak nie zdążył przed końcem kadencji złożyć odpowiedniej inicjatywy ustawodawczej.

Także II Zjazd Polonii i Polaków z Zagranicy, który obradował w Pułtusku w dniach 28 kwietnia-2 maja 2001 r. w jednej ze swoich uchwał zwrócił się z apelem o ustanowienie 2 maja Dniem Polonii i Polaków z Zagranicy.

Senat, mając to na względzie, postanowił obecnie podjąć inicjatywę ustawodawczą o ustanowieniu 2 maja Dniem Polonii i Polaków za Granicą.

Wejście w życie niniejszej ustawy nie pociąga za sobą wydatków z budżetu państwa.

 

Komisja senacka uznała, iż Zjazd jako reprezentacja części narodu polskiego żyjącego poza granicami Polski dobitnie i jasno sformułował swoje oczekiwania wobec władz Kraju przy jednoczesnym określeniu własnej roli i zobowiązań wobec Macierzy. Np. delegaci polskiej diaspory zadeklarowali wszechstronne działania lobbingowe na rzecz przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, ochrony dobrego imienia Polski na świecie oraz ochrony polskiego dziedzictwa za granicą .W tym kontekście Komisja stanęła na stanowisku, że zarówno parlamentarne komisje polonijne, odpowiednie resorty i organizacje działające na rzecz Polaków na świecie - powinny stworzyć jak najszybciej jednolity front działania zmierzający do nawiązania autentycznego dialogu polsko-polonijnego i pomocy dla uruchomienia potencjału polskiego w świecie - na rzecz przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, wzmocnienia polskiej oświaty za granicą, oraz ochrony polskiego dziedzictwa kulturowego poza krajem, w tym również wykorzystania intelektualnego potencjału naszych rodaków  - profesorów, naukowców z różnych dziedzin, specjalistów, ludzi kultury, artystów, twórców, sportowców, słowem elit intelektualnych za granicą, która swoimi dokonaniami i wkładem w cywilizacyjny rozwój krajów osiedlenia już promuje Polskę, ale potrzebuje także profesjonalnej pomocy z ojczyzny, a nie tylko moralnego wsparcia i aprobaty dla samej idei. Wiąże się to z innym, nowym postrzeganiem Polonii, jako niewykorzystanego sprzymierzeńca, jako obrońcy polskości, dobrego imienia Polski. Polonia i Polacy na świecie chcą być partnerami w tych dziedzinach i należy ich traktować jako równoprawnych partnerów. W tej dziedzinie Polonia oczekuje jednak konkretnej pomocy z Kraju w postaci uznania, społecznej świadomości o ich dokonaniach, ale także wsparcia z kraju w postaci materiałów z dziedziny promocji Polski, odpowiednich publikacji, często pomocy finansowej dla określonych zadań. Pomocne w tym dziele będą nowe polskie placówki kulturalne i oświatowe za granicą, ale także stworzenie bazy danych o Kraju i o emigracji, służącej wymianie myśli i dzielenia się doświadczeniami poprzez nowoczesne środki komunikacji, niezbędnej także dla określenia potrzeb Polonii Zachodu i Polaków ze Wschodu i ustalenia możliwości wzajemnego wspierania się, zwłaszcza pomocy Polonii z Zachodu świadczonej na rzecz Polaków za wschodnią granicą . W tym względzie Komisja postanowiła całkowicie wspierać Polonie i Polaków na świecie celem zdobycia odpowiednich środków finansowych, zwłaszcza z Senatu RP dla stworzenia takiej bazy danych. Komisja zaproponowła Prezydium Senatu RP powołanie zintegrowanego Centralnego Ośrodka Polonijnej Bazy Danych przy Senacie RP, współpracującego z TV POLONIA i wraz z tą telewizją i Internetem tworzącego całościowy system informacji o Polonii, dla Polonii i społeczeństwa polskiego w kraju, będący jednocześnie forum dla promocji Polski, stanowiąc współczesny głos z Polski skierowany do konkretnego adresata.

Komisja uznała, iż z kolei centralnym miejscem spotkań Polonii świata, szkoleń zawodowych, edukacji elit polonijnych, także miejscem spotkań i wypoczynku polonijnej młodzieży, słowem centrum polskości w kraju powinien być Dom Polonii w Pułtusku. Komisja będzie orędowała za przydzieleniem odpowiednich środków finansowych temu miejscu z senackich środków przeznaczonych na opiekę nad Polonią, realizowanych za pośrednictwem Stowarzyszenia "Wspólnota Polska".

Komisja Spraw Emigracji i Polaków za Granicą, podobnie jak środowiska polskie poza krajem, docenia wielką rolę polskiego dziedzictwa narodowego za granicą dla utrzymania tożsamości polskiej diaspory. To dlatego w 1999 roku Komisja zwołała w Senacie RP międzynarodową konferencję Polska kultura emigracyjna i dziedzictwo narodowe za granicą, z udziałem zasłużonych dla tej dziedziny postaci emigracyjnych z całego świata, celem wspólnego zastanowienia  się, jak to dziedzictwo ratować, zwłaszcza na Wschodzie. Środki na ten cel, które za pośrednictwem Stowarzyszenia "Wspólnota Polska" i Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie przeznacza Senat RP, nie wystarczą, potrzeba tu współpracy zarówno parlamentu, władz RP, organizacji polonijnych, zainteresowanych placówek naukowych, archiwalnych i kulturalnych spoza kraju. Obecny głos Polonii świata w tej materii zwraca uwagę władz RP na potrzebę koordynacji działań dla ratowania materialnego dziedzictwa narodowego i na konieczność finansowego wspierania działań podejmowanych dla ratowania polskiego dorobku pokoleń w tak wielu zakątkach ziemi.

Komisja obiecała te postulaty Polonii traktować priorytetowo jeszcze w tej kadencji, a także przekazać sugestie w tej sprawie Senatowi następnej kadencji.

 

Przewijającym się hasłem Zjazdu było: Nic o nas bez nas, co oznacza domaganie się respektowania głosu i opinii Polonii we wszystkich sprawach rozstrzyganych w Polsce, a jej dotyczących. Komisja zawsze uznawała to jako ważny postulat Polonii i Polaków za granica, jako motto jej działań, także parlamentarnych. Tym kierowała się podczas pracy Komisji w obecnej kadencji, debatując na posiedzeniach o Polonii na Wschodzie i Zachodzie z udziałem przedstawicieli konkretnych środowisk polskich, zapraszając ich do Senatu RP na obrady. Komisja także, doceniając dorobek emigracji niepodległościowej, we wrześniu 2000 roku zorganizowała w Pułtusku konferencję na temat wkładu politycznej emigracji skupionej wokół Rządu na uchodźstwie w Londynie w niepodległy byt Polski i powstanie III RP, w której uczestniczyli wybitni przedstawiciele tej emigracji, a następnie zwróciła się do rządu RP o nawiązanie z nią autentycznej współpracy oraz opracowanie zasad wykorzystania doświadczenia tej emigracji, tak wielce zasłużonej dla wolnego bytu Polski. Komisja ubolewa, że takie zasady nie zostały do dziś wypracowane.

Nic o nas bez nas, o co tak jednym głosem domagano się podczas obrad II Zjazdu Polonii i Polaków z Zagranicy - Komisja zadeklarowała dalej wcielać w życie w swojej pracy. I wystąpiła już do Prezydium Senatu RP z wnioskiem o powołanie Konsultacyjnej Rady Polonijnej. Delegacji Polonii światowej, największych kontynentalnych organizacji, takich jak USOPAŁ, KPA, KPK, EUWP i RN Organizacji Polskich w Australii mogliby, w wypadku jej utworzenia, uczestniczyć w podejmowaniu wielu inicjatyw i działań skierowanych do Polonii, a działając jako ciało polonijne przy Senacie, sprawującym tradycyjnie patronat i opiekę nad Polonią, mieliby głos doradczy także w zakresie dysponowania środkami budżetowymi przeznaczonymi na wspieranie polskiej diaspory, wyrażaliby stanowisko całego środowiska polskiego spoza Macierzy, byliby aktywnym doradcą, ale i uczestnikiem polonijnej polityki państwa wobec rodaków na świecie. Rada poza tym mogłaby stać się patronem mediów i wydawnictw dla Polonii.

 

Wanda Witter