WEGIERSKA POLONIA

Wegierska Polonia liczy obecnie okolo 10 – 12 tysiecy osob. Zyje ona na terenie Wegier w rozproszeniu, jakkolwiek jej trzecia czesc mieszka w stolicy kraju, Budapeszcie.

Dzieje tejze Polonii sa okolo 1000-letnie, sa zatem prawie tak dlugie, jak dzieje historycznego panstwa wegierskiego. Sa one nastepstwem najczesciej dobrosasiedzkich powiazan dynastycznych Polski i Wegier, osiedlaniu sie na Wegrzech polskich uczonych, artystow, rzemieslnikow, a takze zaistnienia zwartego osadnictwa wiejskiego, ksztaltujacego sie juz od wczesnego sredniowiecza, przy czym o polskiej ciaglosci osadniczej mozna mowic od pierwszej polowy XVIII wieku poczawszy.

Do najbardziej znamiennych i swietlanych rozdzialow w historii Polonii – a zarazem i calych obydwu narodow: polskiego i wegierskiego – naleza walki wyzwolencze Wegrow w latach 1848 – 49, wspomagane przez tysiace polskich oficerow i zolnierzy z generalami Bemem i Dembinskim na czele.

Drugi, nieslychanie wazny rozdzial stanowily lata II wojny swiatowej, kiedy to po najezdzie Polski przez hitlerowskie Niemcy i stalinowski Zwiazek Radziecki (w 1939 r.) znalazlo na Wegrzech schronienie – na okres calej wojny, badz chociaz przejsciowo – ponad 100 tysiecy uchodzcow: polskich zolnierzy i cywilow.

Polonia na Wegrzech zaczela organizowac sie w XIX wieku (od 1867r.). Po II wojnie swiatowej wladze komunistyczne Wegier rozwiazaly organizacje polonijne i upanstwowily jej majatek. Ponowne mozliwosci organizacyjne zaistnialy dopiero w 1958 r., jednak prawdziwy, nowy rozwoj ruchu polonijnego przypada juz na czasy pelnej niepodleglosci Republiki Wegierskiej, a wiec na lata 1990-e. O ile w okresie lat 80-ych istnial tylko jeden osrodek polonijny (w Budapeszcie), to w 1993 r. bylo ich juz 6, w roku 1995 – 23, zas obecnie (od 1998) dzialaja 52 osrodki w 14 wojewodztwach (na 19).

Polonia posiada dzis dwie organizacje spoleczne o zasiegu ogolnokrajowym (im. Gen. Bema-od 1958 oraz p.w. Sw. Wojciecha – od 1992), samorzady mniejszosciowe (od 1994-95, w tym Ogolnokrajowy i Stoleczny), odzyskala Dom Polski (w 1998 r.), i Kosciol Polski podniesiony (w 1991 r.) do rangi rzymsko-katolickiej Polskiej Parafii Personalnej w Budapeszcie.

Ludzie sztuki i nauki skupili sie w Forum Tworcow Polonijnych na Wegrzech (od 1996 r.),  a ludzie interesu w Zrzeszeniu Ochrony Interesow Gospodarczych Polakow na Wegrzech „Polonia – Hungaria” (od 1996). Polonia utworzyla tez instytucje: Muzeum i Archiwum Wegierskiej Polonii (w 1998) oraz Ogolnokrajowa Szkole Polska (jeszcze nie zatwierdzona formalnie, jednak dzialajaca od 1998), zorganizowala mlodziezowy, ludowy zespol taneczny („Dwa Bratanki”, w 1993 r.), oraz zespol teatralny („Za Kurtyna”, w 1998), wydaje czasopisma (miesiecznik „Polonia Wegierska” – od 1995 i kwartalnik – „Glos Polonii” – od 1987), ksiazki, kalendarze, posiada cotygodniowy, polskojezyczny program radiowy (od 1998), poza tym jest czlonkiem najwazniejszych miedzynarodowych organizacji polonijnch.

Konrad Sutarski 
listopad 2001